สัญญาก่อนสมรส

ในเรื่องที่เกี่ยวกับทรัพย์สินระหว่างสามีภรรยา กฎหมายให้ทำสัญญากันได้ โดยแบ่งการทำสัญญาไว้เป็น 2 ช่วง คือ สัญญาก่อนสมรส กับ สัญญาระหว่างสมรส

สัญญาก่อนสมรส ต้องเป็นสัญญาที่เกี่ยวกับเรื่องทรัพย์สินระหว่างสามีภรรยา และจะต้องใช้กฎหมายไทยเท่านั้น จะไปทำข้อตกลงกันให้นำกฎหมายประเทศอื่นมาบังคับใช้ไม่ได้ ถ้าขืนทำไปข้อตกลงนั้นจะกลายเป็นโมฆะ

กฎหมายได้กำหนดแบบในการทำสัญญาไว้ว่า

1. จะต้องจดแจ้งข้อตกลงไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส

2. หรือทำสัญญาเป็นหนังสือลงชื่อคู่สมรส

3. มีพยานอย่างน้อย 2 คน

4. นำไปแนบท้ายทะเบียนสมรสไว้ โดย ต้องระบุไว้ในทะเบียนสมรสด้วยว่า มีสัญญาแนบท้ายไว้ด้วย

หากไม่ทำตามแบบที่กล่าวข้างต้นนี้ สัญญาที่ตั้งใจจะให้เป็นสัญญาก่อนสมรส นั้นจะไม่มีผลบังคับ เพราะจะกลายเป็นโมฆะ

เหตุที่ต้องจดแจ้งไว้ในทะเบียนสมรส เพื่อให้บุคคลภายนอกรู้ว่า คู่สมรสมีสัญญาเกี่ยวกับทรัพย์สินกันไว้ จะได้รู้ว่าใครมีอำนาจจัดการทรัพย์สินอย่างไร

สัญญาก่อนสมรสจะต้องเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับระบบทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาหรือจัดการทรัพย์สินในระหว่างการสมรสเท่านั้น  กฎหมายมิได้เปิดโอกาสให้ทำสัญญาในลักษณะอื่นๆ  ด้วย  ดังนั้นซึ่งไม่ใช่สัญญาที่เกี่ยวกับทรัพย์สินจึงไม่ใช่สัญญาก่อนสมรส  ตกเป็นโมฆะ เช่น

1. ทำสัญญาก่อนสมรสไว้ต่อกันว่าเมื่อหลังจากที่ได้ทำการสมรสแล้วหากชายพาหญิงอื่นไปเที่ยวให้หญิงฟ้องหย่าได้  เช่นนี้ย่อมเป็นการขัดต่อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน  ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1465 วรรค 2 และมาตรา 150

2. ฝ่ายชายเคยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูให้มารดาทุกเดือนก่อนสมรส  หากทำสัญญาไว้ว่าเงินเดือนของสามีให้ยกให้ภริยาทั้งหมดแม้ที่เคยจ่ายให้มารดาก็ต้องงดไป   เช่นนี้สัญญาดังกล่าวขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชน  ตกเป็นโมฆะ  เป็นต้น

นอกจากนี้  หากข้อสัญญาก่อนสมรสกำหนดไว้ว่าให้ใช้กฎหมายต่างประเทศบังคับเรื่องทรัพย์สิน  ข้อสัญญานั้นยังตกเป็นโมฆะด้วย  แต่ถ้าทำสัญญาก่อนสมรสไว้ว่า  ในกรณีที่สามีภริยาแยกกันอยู่ทรัพย์สินที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้มาระหว่างนั้นให้เป็นสินส่วนตัวของฝ่ายนั้น  แม้ข้อสัญญาดังกล่าวจะเป็นบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งมลรัฐแคลิฟอร์เนีย  ก็ตาม  มิได้ระบุให้ใช้ในฐานะที่เป็นกฎหมายประเทศอื่น  ข้อสัญญาเช่นว่านี้จึงสมบูรณ์ใช้บังคับได้  ไม่เป็นโมฆะ

ทั้งนี้  สามีภริยาจะทำสัญญาก่อนสมรสในเรื่องหนี้สินไม่ได้  เช่น  สามีภริยาทำสัญญาก่อนสมรสว่าหนี้เกี่ยวแก่การศึกษาให้เป็นหนี้ส่วนตัวของสามี  หรือหนี้ที่เกิดขึ้นเนื่องจากการงานซึ่งสามีภริยาทำด้วยกันให้เป็นหนี้ส่วนตัวของภริยา  สัญญาก่อนสมรสเช่นนี้ไม่มีผลบังคับ  หนี้ดังกล่าวยังคงเป็นหนี้ร่วมระหว่างสามีภริยาตามที่กฎหมายบัญญัติไว้เช่นเดิม  แต่ถ้าสามีภริยาทำสัญญาก่อนสมรสว่าในการชำระหนี้ร่วมระหว่างสามีภริยาต้องชำระหนี้นั้นด้วยสินสมรสก่อน  เช่นนี้เป็นสัญญาในเรื่องทรัพย์สินเพราะเป็นการกำหนดให้ทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาต้องรับผิดในหนี้จึงบังคับใช้ได้  แต่ทั้งนี้ไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิของเจ้าหนี้  หากเจ้าหนี้เป็นบุคคลภายนอกผู้ทำการโดยสุจริต

การเปลี่ยนแปลงเพิกถอนสัญญาก่อนสมรส  ต้องร้องขอต่อศาลให้อนุญาตเท่านั้น ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้คู่สมรสที่อยู่กินจดทะเบียนกันแล้วซึ่งต่อไปอาจตกอยู่ใต้อิทธิพลของอีกฝ่ายหนึ่ง คู่สมรสฝ่ายที่เสียประโยชน์อาจถูกบีบบังคับให้เปลี่ยนแปลงเพิกถอนสัญญาก่อนสมรส โดยเต็มใจหรือไม่เต็มใจก็ได้ เพื่อให้การคุ้มครองในเรื่องนี้ จึงต้องให้ศาลอนุญาต แต่สัญญาก่อนสมรสที่ได้ทำ และต้องการแก้ไขเปลี่ยนแปลง หากยังไม่มีการจดทะเบียนสมรส ย่อมแก้ไขเปลี่ยนแปลงได้เสมอ

ในกรณีที่ผู้เยาว์จะทำการสมรสและประสงค์จะทำสัญญาก่อนสมรสในเรื่องทรัพย์สินไว้ด้วยนั้น  สัญญาก่อนสมรสกับสัญญาทำการสมรสเป็นสัญญา 2 สัญญาที่แยกต่างหากจากกัน  ฉะนั้น ผู้เยาว์จึงต้องได้รับความยินยอมของบิดามารดา  ผู้รับบุตรบุญธรรม  หรือผู้ปกครองซึ่งเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของตนให้ทำสัญญาก่อนสมรสเช่นเดียวกับที่ผู้เยาว์ต้องได้รับความยินยอมของบิดามารดา  ผู้รับบุตรบุญธรรม  หรือผู้ปกครองให้ทำการสมรส

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

มาตรา 1465 ถ้าสามีภริยามิได้ทำสัญญากันไว้ในเรื่องทรัพย์สินเป็นพิเศษก่อนสมรสความสัมพันธ์ระหว่างสามีภริยาในเรื่องทรัพย์สินนั้นให้บังคับตามบทบัญญัติในหมวดนี้

ถ้าข้อความใดในสัญญาก่อนสมรสขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน  หรือระบุให้ใช้กฎหมายประเทศอื่นบังคับเรื่องทรัพย์สินนั้น  ข้อความนั้นๆ เป็นโมฆะ

มาตรา 1466 สัญญาก่อนสมรสเป็นโมฆะถ้ามิได้จดแจ้งข้อตกลงกันเป็นสัญญาก่อนสมรสนั้นไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส  หรือมิได้ทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยานอย่างน้อยสองคนแนบไว้ท้ายทะเบียนสมรส  และได้จดไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรสว่าได้มีสัญญานั้นแนบไว้

มาตรา 1467 เมื่อสมรสแล้วจะเปลี่ยนแปลงเพิกถอนสัญญาก่อนสมรสนั้นไม่ได้  นอกจากจะได้รับอนุญาตจากศาล

เมื่อได้มีคำสั่งของศาลถึงที่สุดให้เปลี่ยนแปลงเพิกถอนสัญญาก่อนสมรสแล้ว  ให้ศาลแจ้งไปยังนายทะเบียนสมรสเพื่อจดแจ้งไว้ในทะเบียนสมรส

มาตรา 1468 ข้อความในสัญญาก่อนสมรสไม่มีผลกระทบกระเทือนถึงสิทธิของบุคคลภายนอกผู้ทำการโดยสุจริต  ไม่ว่าจะได้เปลี่ยนแปลงเพิกถอนโดยคำสั่งของศาลหรือไม่ก็ตาม

พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย

มาตรา 22 ถ้ามิได้มีสัญญาก่อนสมรส ทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาให้เป็นไปตามกฎหมายสัญชาติ ถ้าสามีและภริยามีสัญชาติแตกต่างกัน ทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาให้เป็นไปตามกฎหมายสัญชาติแห่งสามี อย่างไรก็ดี ทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา ในส่วนที่เกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ให้เป็นไปตามกฎหมายแห่งถิ่นที่ทรัพย์สินนั้นตั้งอยู่